Sagra de Santu Efìsiu

Sa prima die de maju est festa manna in Sardigna, si tzelebrat S.Efisiu. Narat s’istòria chi S.Efìsiu fiat nàschidu in Elia, a probe de s'Antiòchia, in Asia Minore, in sa segunda medade de su III sec.d.C. dae mama pagana e babbu cristianu. Arruoladu in sas militzias de Dioclezianu, su giovanu fiat istadu mandadu a Calàbria a gherrare contra a sos cristianos. Inoghe si fiat cunvertidu retzende una casta de istimate in sa manu dereta a forma de crughe. Arribadu a Sardigna pro difèndere sa suprematzia romana, mancari aeret bintu sas tribùs Iolenses e Ilienses òstiles a Dioclezianu, fiat istadu acusadu de infedelidade ca cunvertidu a su cristianesimu. Impresonadu, torturadu, in antis de èssere decapitadu su 15 de ghennàrgiu de su 303 aiat pregadu Deus de bardiare Casteddu dae sa carestia, dae sa peste e dae sos bàrbaros. Sa festa cointzidiat cun sa data de sa decapitatzione finas a su 1652 cando sa tzitade fiat còrfida dae un'epidemia manna de peste.
Terrorizados, sos cussigieris tzìvicos, invochende su santu de sarvare sa tzitade,aiant fatu su votu perpetuu de unu ritu annuale e solenne, in càmbiu de un'interventu miraculosu. E dae tando su mese de maju, sìmbulu de su renovamentu de sa natura, fiat istadu isseberadu pro sa sagra. Su tzerimoniale cumintzat cun sa vestitzione de s’istàtua de su santu, in sa crèsia sua de Stampace. Dae inoghe moet sa protzessione, mìgias sunt sos partezipantes, arribados dae cada logu de s’Isula, chi isfilant cun sos costùmenes traditzionales. Sos grupos si moent a pee o in sos carros (traccas). B’at finas sos militzianos a caddu, sos sonadores de launeddas, sos memebros de arcicunfratèrnita chi at vestidu su santu.Cungiat s’isfilada su còchiu indeoradu, trasinadu dae sos boes, in ue b’at s’istàtua de su màrtire. Lu pretzedit s’Alternos rapresentante de sa munitzipalidade, finas issu a caddu e iscortadu dae sos mazieris in arta uniforme. Su dignitàriu tenet su"toson d'oro", medaglione mannu donadu dae su re de Ispagna a sa tzitade in su 1679. In via Pula su corteu agabat. Cumintzat su biàgiu cara a Nora(logu de su martìriu), cun tapas in Giorgino (ue s’istàtua ponet sa beste de sartu), Maddalena praja, bighinadu de Su Loi, Bidda de Orri, Sarroch. Sa die a pustis, una sosta a Bidda S.Pedru, su simulacru arribat a sos logos de su martìriu, arrimendesi in sos tempieddos in s’oru de su mare. Su 4 de maju si faghet in Stampace sa Torrara, s’istatua torrat a sa crèsia e una missa solenne cuncrit sa festa.
Mìgias de fideles e turistas ant leadu parte finas oe a sa de 351 editziones de sa sagra de Santu Efìsiu. Sa sagra de su Màrtire gherreri protetore de Casteddu, chi est finas isetende su reconnnòschimentu dae s'Unesco comente patrimòniu immateriale de s'umanidade, at tentu una cunsacratzione mediàtica cun 4 programmas de sa Rai e sa segunda rete televisiva russa chi ant sighidu sa protzessione in costùmene prus manna de totu su Mediterràneu.